Verslag themadag permacultuur 19 september 2025

Tekst & foto’s: Sifra Timmermans

Afgelopen themadag ging over permacultuur, met als inspirerende spreker Sylvia Avontuur. Sylvia nam ons mee aan de hand van de ethieken, het ontwerpproces en de ontwerpprincipes van permacultuur. Zowel voor de doorgewinterde permacultuur-Wilde-Weelder als voor mensen die nog niet zo veel over permacultuur wisten, was het een interessante dag. We gingen eerst met de theorie aan de slag. Daarna maakten we samen een permacultuur ontwerp voor een groot terrein. Sylvia heeft een handout gemaakt, die we onder dit verslagje graag met jullie delen. 

’s Middags gingen we in de Wilde Weelde Wereld aan de slag. In de nieuwe tuin gebeurt er veel. Er werd gemetseld en we hebben al het kweekgras uitgestoken. De tuin wordt in het najaar ingezaaid met winterrogge om ongewenste planten geen kans te geven. 

De andere thematuintjes zijn ook weer gewied: alle oneetbare planten uit de eetbare tuin, de paadjes vrijgemaakt in de kleine beestjes tuin en ook de zevenbladtuin ligt er weer mooi bij. 

Workshop handout ‘Een verfrissende blik met de permacultuur bril‘
Door Sylvia Avontuur – www.cityplot.org 

Wat is Permacultuur? 

De term ‘permacultuur’ (permanente agriculture) werd in de jaren ’70 bedacht door de Australiërs David Holmgren en Bill Mollison – een lange termijn gedachte voor duurzame oplossingen. Maar – en dit is cruciaal – ze vonden niets nieuws uit. Ze bestudeerden en formaliseerden wijsheid die inheemse volkeren wereldwijd duizenden jaren hebben beoefend.  

Systeemdenken centraal 

In plaats van symptomen bestrijden, zoekt permacultuur naar de wortel van problemen. Heermoes groeit in je tuin? Eerst vragen: wat vertelt deze plant me? Heermoes wijst op uitgeputte, verdichte grond met mineralentekorten. De plant haalt met zijn diepe wortels mineralen uit de ondergrond en helpt zo de bodem op lange termijn te herstellen. Of: gat in de weg? Niet alleen opvullen, maar vragen: wat veroorzaakt het gat? Komt het door heftige neerslag die niet kan infiltreren? Hoe kunnen we het landschap zo inrichten dat problemen voorkomen worden? In permacultuur waarderen we deze signalen en zoeken we naar systeemoplossingen. 

Meer dan tuinontwerp: een totaalsysteem 

Permacultuur is een ontwerpsysteem gebaseerd op het observeren en navolgen van natuurlijke patronen. Het gaat verder dan traditioneel tuinontwerp door te kijken naar verbindingen, energiestromen en het creëren van systemen die elkaar ondersteunen. Permacultuur is ook een manier van denken die ons helpt onze relaties opnieuw vorm te geven – met elkaar, onze economieën, en de ecosystemen die ons ondersteunen. Sociale Permacultuur past deze principes toe op menselijke systemen, om regeneratieve, veerkrachtige en bloeiende samenlevingen, organisaties en relaties te creëren.

De Drie Ethieken van Permacultuur 

1. EARTH CARE – Zorg voor de aarde 
2. PEOPLE CARE – Zorg voor de mens 
3. FAIR SHARE – Eerlijk delen, grenzen stellen aan groei, met toekomstige generaties in gedachten 

GoSADIMET Ontwerpproces 

Ontwerpen is een continu proces van learning by doing. Je begint ergens, probeert, leert van wat werkt en wat niet, en past aan. GoSADIMET helpt je dit proces te structureren:

1. Goals – Doelen stellen (5x Why techniek: blijf vragen “waarom?” tot je bij de echte motivatie komt) 
2. Survey – Observeren 
3. Analysis – Analyseren 
4. Design – Ontwerpen/Beslissen 
5. Implementation – Uitvoeren 
6. Monitoring – Bewaken en onderhoud 
7. Evaluation – Evalueren 
8. Tweaking – Bijstellen 

Permacultuur Principes 

Principe 0: Erken Inheemse Kennis 

Voordat we de ontwerpprincipes verkennen, beginnen we met Principe 0. We eren deze basis en erkennen dat regeneratieve leef praktijken bestonden lang voordat ‘permacultuur’ werd bedacht. Traditional Ecological Knowledge heeft altijd begrepen hoe je MET de natuur werkt. 

De 12 Permacultuur Principes van Holmgren Observeer en reageer 

1. Vang energie op en sla deze op 
2. Zorg voor opbrengst 
3. Pas zelfregulering toe en accepteer feedback 
4. Gebruik en waardeer hernieuwbare bronnen en diensten 
5. Produceer geen afval 
6. Ontwerp vanuit patronen naar de details 
7. Integreer in plaats van afzonderen 
8. Gebruik kleine en trage oplossingen 
9. Gebruik en waardeer diversiteit 
10. Gebruik en waardeer randen 
11. Reageer creatief op verandering 

www.permacultureprinciples.com 

Zone-analyse 

Stel je voor: je loopt ’s ochtends in je pyjama naar buiten voor verse kruiden bij het ontbijt. Dat doe je niet helemaal achter in je tuin! Permacultuur werkt met zones – van intensief gebruik dicht bij huis tot wilde natuur verderop. Hoe verder van je deur, hoe minder vaak je er komt, hoe meer de natuur het overneemt. 

• Zone 1 (bij huis) – dagelijks gebruik, hoge intensiteit 
• Zone 2 – regelmatig bezoek 
• Zone 3 – wekelijks 
• Zone 4 – maandelijks 
• Zone 5 – wildzone, leren van natuur 

Key Takeaways 

• Begin klein, observeer goed, laat de natuur je gids zijn  
• Ontwerp win-win systemen die elkaar ondersteunen  
• Permacultuur werkt op elke schaal – van balkonbak tot bio regio  
• Permacultuur is breder dan landschap – ook toepasbaar op sociale systemen  
• Fouten maken mag – het hoort bij leren! 
• Wij als mensen zijn onderdeel van de natuur in plaats van er boven staan ofwel domineren 

Je verder verdiepen? 

Mijn favoriete boeken: 

How to Read the Landscape – Patrick Whitefield 
Permacultuur begint bij observatie, en dit boek in het Engels laat je kennismaken met natuurlijke processen zoals successie. Patrick legt alles uit, van details zoals sporen die wilde dieren achterlaten tot hoe hele landschappen als bos, grasland en heide als geheel functioneren. 

Tuinen van Overvloed 
Inmiddels een klassieker in de Nederlandse permacultuur literatuur. Dit inspirerende boek laat je systeemdenken met de natuur als referentiekader. Het begint met ‘hoe de wereld werkt’ en slaat dan de brug naar de permacultuur ontwerpfilosofie. De ondertitel zegt het al: ‘permacultuur als inspiratie voor een duurzaam leven op aarde’. De structuur volgt de natuur zelf – wortels, stam, takken, bladeren, vruchten, zaad. Het geeft ook een goed inzicht in de principes.  

Permacultuur in je Persoonlijke & Sociale leven – Looby Macnamara 
Voor kennismaking met sociale permacultuur, vol praktische oefeningen om zelf aan de slag te gaan. 

Handboek Permacultuur – Julie Bernier 
Om permacultuur praktisch in de tuin toe te passen. Tuinieren in harmonie met de natuur. 

Permacultuur Principes in de Natuurlijke Moestuin – Frank Anrijs en Lucrèce Roegiers 
Nederlandse praktische gids voor permacultuur in de moestuin. 

Permaculture Design – Aranya (Engels) 
Voor als je echt wil gaan ontwerpen. Deze ervaren permacultuur docent leidt je stap voor stap door het ontwerpproces met duidelijke uitleg, stroomschema’s en diagrammen. 

Video’s 

Ook op YouTube is veel te vinden. Kijk bijvoorbeeld naar de reportage van Happen film over the birthplace of permaculture Melliodiora (https://www.youtube.com/watch?v=ss1BjW2kSNs) en de inspirerende video’s van de Australiër Geoff Lawton (https://www.youtube.com/watch?v=te4Vbff7WHk). 

Contact: sylvia@cityplot.org 
Permacultuur ontwerper, voedselbos specialist en docent