Nieuwe tuin
Visie voor de nieuwe tuin op de hoek van De Wilde Weelde Wereld
Inleiding
Bye bye zorgtuin
Soms moet je ideeën loslaten om opnieuw te kunnen beginnen. Elke nieuw te ontwerpen plek heeft een eigen energie. Vaak met de juiste voelsprieten en een goede intuïtie, valt er veel te zien – of te lezen zoals ik het wel eens noem – en informatie te verkrijgen over (van?) de betreffende plek, dit vraagt een ‘open mind’!
De puzzel; het maken van een nieuw ontwerp, is leuk zolang er geen ‘dingen aan kleven’. Dus bij deze zeg ik tegen mezelf: “let it go, let it go, let it go: byebye zorgtuin! J“
Het moment is daar om het woord ZORGTUIN voor de laatste keer te gebruiken. Let op! Nog één keer: “ZORGTUIN!” En vaarwel . . . . .!!
En wat nu?
Nu ligt er een tuin, die overduidelijk al lang geen aandacht meer gekregen heeft. Althans, niet de opbouwende, positieve aandacht waar deze belangrijke plek binnen de Wilde Weelde Wereld om vraagt. Wat zijn er veel dingen over de tuin in zijn bestaande vorm gezegd. En wat is er veel gebeurd om deze tuin, met de in het oog springende en veelbesproken container, enigszins in het gareel te houden. Zou het kunnen zijn dat bezoekers, bij het zien van de roestige container meteen rechtsomkeert maken en de moeite niet nemen even verder te lopen om de magische Wilde Weelde Wereld te bezoeken? Ik denk dat dit heel goed mogelijk is. Maar misschien intrigeert het beeld en worden er daardoor veel mensen juist net aangetrokken? Wie zal het zeggen.
De tijdsgeest
Feit is dat de tuin, zoals deze er nu bij ligt, niet meer van deze tijd is. De (her)gebruikte materialen, zoals o.a. de autobanden, gemetselde grindtegels en de halve zeecontainer, bij elkaar gehouden met kippengaas en beschilderd met verf die de tand des tijds ook niet heeft doorstaan, stralen niet meer het klimaat- of milieubewustzijn uit, dat kenmerkend is voor onze vakvereniging. Willen we met onze tuin in De Tuinen van Appeltern niet juist laten zien hoe fijn en belangrijk het is om, vanuit het perspectief van ‘natuurlijke processen’ en door mee te bewegen met de natuur, te kunnen bijdragen aan een rijkere omgeving met meer biodiversiteit, waarmee we de wereld significant mooier maken?
De tuin, wiens naam we niet meer willen uitspreken, met zijn materiaalgebruik en beheer is achterhaald. Ondanks het feit dat er misschien toch wat interessante details in zitten, zoals de kleine vijver met de verhoogde rand, waarin veel grindtegels en specie zijn verwerkt. Ze is kraakhelder!
Het beeld van deze tuin roept een tijdsgeest op, die mijns inziens voorbij is. Soms is dat juist heel interessant, maar in dit geval schiet de kwaliteit van de materialen zodanig tekort, dat de uitstraling van de tuin er een is van sleetsheid en armoede, waarmee helaas de verkeerde signalen aan onze bezoekers afgegeven worden.
Tijd voor een nieuw gezichtspunt
De tuin wiens naam we niet meer uitspreken ligt – zoals gezegd – op een ontzettend belangrijke plek van de Wilde Weelde Wereld. De bezoekers aan De Tuinen van Appeltern komen vanuit twee belangrijke richtingen op de Wilde Weelde Wereld aan. Als zij deze benaderen, krijgen ze als eerste beeld de al genoemde zeecontainer en de trap die daaraan verbonden is op hun netvlies. Dat daarachter nog een hele spannende en mooie wereld te bezichtigen valt is op dat moment nog niet duidelijk: de container met de trap en de tuin die daaraan vastzit (in zijn huidige staatL) vormen de eerste indruk die mensen van onze WWW en daarmee van onze vereniging krijgen. De trap in combinatie met de container is zeker een intrigerend beeld en heeft beslist een aantrekkingskracht op veel bezoekers (vooral op kinderen en hun ouders) en heeft als uitzicht punt een belangrijke functie. Maar wat willen we nou eigenlijk zeggen met dit beeld? Wat is de boodschap aan de bezoeker die in veel gevallen al dwalend en per ongeluk op onze tuin stuit?
Met deze allereerste kennismaking lopen bezoekers vast op een tuin die iets uitstraalt waar de meesten geen bal van snappen. Neem het ze maar eens kwalijk. Snappen we het zelf (nog) wel?
Als we bedenken dat “de allereerste klap een daalder waard is” en dat hoe je naar iets kijkt bepaald wordt door de eerste indruk, ben ik bang dat het beeld van deze introductie ‘afstraalt’ op de rest van de WWW. Vaak zullen dat toch ook mensen zijn die we voor ons hoopten te winnen, een doel wat we op deze manier niet bereikt hebben.
Gelukkig is De Wilde Weelde Wereld een prachtige wereld, met een sterke beeldende kracht. Daar twijfelt ook niemand aan (nou ja, niemand . . . . ?). Maar uit gesprekken met verschillende mensen heb ik begrepen dat veel van hen, door een bezoek aan de Wilde Weelde Wereld geen nieuwe inzichten verwerven, die hen helpen een vertaalslag te maken, van wat ze zien naar de mogelijkheden in hun eigen, particuliere tuin.
Het lijkt voor de hand te liggen dat we het hier hebben over mensen die nog niet gewend zijn aan het beeld van natuurlijk tuinieren of sterker nog; voor wie het begrip ‘natuurlijk tuinieren’ en het begrip biodiversiteit en klimaatadaptatie enz. nog erg abstract is. Maar inmiddels is duidelijk dat we het zeker ook hebben over mensen, die op zoek zijn naar een meer natuurlijke inrichting van hun tuin. Uit monde van een aantal van hen heb ik begrepen dat het ze niet lukt om de natuur zoals ze die in onze WWW aantreffen te vertalen naar hun eigen tuin. Volgens mij een gemiste kans.
Daarmee is meteen een belangrijke toon gezet. De tuin wiens naam niet genoemd mag worden, die op zo’n markante plek ligt, zou de potentiële bezoekers aan onze prachtige Wilde Weelde Wereld welkom moeten heten en met ‘open armen’ ontvangen; een aantrekkelijke, uitnodigende plek, die uitnodigt tot een nieuwe en inspirerende kijk op tuinieren. De nieuwe tuin: een toegangspoort tot de Wilde Weelde Wereld, het voorportaal van de prachtige natuurrijke plek die deze is!
Een tuin die is vormgegeven in een schaal, waarin mensen hun eigen omgeving herkennen. Daarmee zullen ze heel anders naar de Weelde kijken, die ze betreden nadat ze de tuin op de hoek; ‘De Poort van Wilde weelde’ hebben gezien.
Tijd voor een nieuw ontwerp en een nieuw gezichtspunt!
De tijd passeert! De Tuinen van Appeltern; een tijdreis
Sinds het bestaan van de tuinen van Appeltern, is er heel veel veranderd aan de manier waarop mensen naar tuinen kijken en actief tuinieren. Toen ik gisteren met een klant het tuinpark bezocht, hebben we als het ware een tijdreis gemaakt vanaf de allereerste oprichting van het park tot waar we nu zijn gebleven.
Ruimte en massa; een spel van hoge en lage begroeiing
De oudste voorbeeldtuinen zijn aangelegd in de vroege jaren 80 en laten zien wat toen zo hip was en mooi werd gevonden. Verdiepte zitkuilen, gebruik van tufsteen, paden van gebakken klinkers en flagstones. En een tuinindeling die intimiteit verkreeg door het slim aanplanten van bijzondere bomen en struiken zoals o.a. Japanse esdoorns, Nothofagus en bamboe (heeeel veel bamboe). De onderbeplanting bestond uit veel bodembedekkers en in grote groepen aangeplante vaste beplanting en lage heesters zoals Hypericums, Potentilla’s en fuchsia’s. De allereerste tuinen (1982) van het tuinenpark worden op dit moment gerenoveerd en zijn inmiddels weer voor het publiek opengesteld. Wat blijkt is dat de vormentaal van deze eerste tuinen nog steeds overeind staat en de tand des tijds zeker heeft doorstaan.
Massa en ruimte, steeds meer door materialen bepaald in plaats van door planten
Wandelend langs de tuinen, verder het park in, is een verschuiving waar te nemen in het beeld van de geëxposeerde tuinen. Na de kleine tentoongestelde tuinen direct na de beginjaren, zoals hierboven beschreven, werden de ruimtes steeds meer ingedeeld met stenen muurtjes, smeedijzeren poorten, veel (symmetrische) waterpartijen met bijzondere watervallen of fonteinen. En in de loop der tijd deden steeds meer, voor tuinen niet gebruikelijke ‘gekke en bijzondere’ materialen hun entree.
Zo gaven vaak beschilderde lemen muurtjes met schilderijen van Boeddha een doorkijkje in een op Japanse tuinen geïnspireerde wereld. Later kwamen er zelfs muren, bedekt met kunststof, soms in harde primaire kleuren als scheidend element. Steeds vaker werden elementen als beton en Cortenstaal toegepast. O.a. voor zitbanken en vijverranden. Gegalvaniseerde ijzeren elementen uit de industriële wereld ‘verfraaiden’ steeds vaker de voorbeeldtuinen op Appeltern.
Het verhaal wordt belangrijk
Een later moment werden thema’s in de tuin steeds belangrijker: een kapstok om de inrichting aan op te hangen; De buitenkeuken, De zentuin (hierboven al genoemd), De van Goghtuin (heel veel kleurrijke planten in een tuin waarin het schilderij met het bed van Vincent van Gogh verbeeld is) of een tuin zo ingericht dat je je als het ware in de baarmoeder terug kan trekken (Cocooning). Veel tuinen van de afgelopen decennia zijn vormgegeven in een neo formele vormentaal, waarbij de strakheid van de tuinindeling (grondvlak en waterpartijen), gelijke tred hield met de gekozen ‘no nonsense’ materialen in combinatie met de toepassing van extreem grote groepen planten waarvan niet de bloei maar de groene of grijze bladkleur de belangrijkste eigenschap was.
Veel tuinbezitters volgen de trends die in De Tuinen van Appeltern en ook in de verschijnende tuinbladen te zien zijn
Revival of the plants en een kleine natuurtuin als referentiepunt
Gelukkig is er de laatste jaren – mede dankzij o.a. Piet Oudolf – een ontwikkeling om de planten weer een hoofdrol in de tuin te geven. Dat de ‘wilde natuur’ met zijn biotopen en inheemse beplanting in de tuininrichting ook een (hoofd)rol kan spelen, willen wij met onze Wilde Weelde Wereld aan het grote publiek tonen. Dat we daarmee tijdens de vorige floriade – 10 jaar geleden – goud hebben gewonnen is een belangrijke erkenning dat we als vereniging en met onze manier van tuinieren een grote betekenis hebben. Maar helaas is de boodschap nog niet goed overgekomen. Nog te vaak worden tuinen 100% betegeld of ingeplant met hooguit grote groepen siergrassen of hortensia’s
Wilde Weelde een tuin der herinnering of een tuin van en voor de toekomst?
Daarmee zijn we weer aangekomen bij het betoog van de inleiding. Mensen waarderen het beeld en zijn blij dat ze in ‘onze wereld’ kunnen genieten van een herinnering aan de landschappen van weleer. Voor veel ‘jonge’ mensen is het slechts nog een vage herinnering aan het landschap van hun opa’s en oma’s. Of sterker nog, voor de echt jonge mensen (tieners en twintigers) bestaat in het ergste geval, de herinnering helemaal niet meer en kennen ze de landschappen alleen nog maar uit de verhalen. We bereiken het punt dat de Nederlandse natuur uit het geheugen is verdwenen!
Rondstruinend met een jonge klant van me, is dat exact wat ik kreeg te horen. Ze vond het mooi om de Wilde Weelde Wereld te zien, maar met de beste wil van de wereld kon ze zich niet voorstellen hoe de natuurlijke elementen en vooral de planten in hun onderlinge samenhang (de plantgemeenschappen), een plek zouden kunnen krijgen bij de inrichting van haar tuin. Geloof me, ook ik was in shock. Vooral omdat deze jonge vrouw heel bewust op zoek was naar een ontwerper om hun tuin met meer natuur en meer biodiversiteit in te richten en zo een plek te creëren waar het barst van het leven!
En hiermee was ik definitief tot het inzicht gekomen hoe belangrijk het is een toegankelijk beeld te scheppen op de plek van de vroegere ‘zorgtuin (jajaJ!). Een plek met een ruimtelijke indeling en toepassing van beplanting en duurzame (eco, circulaire) materialen, die de jonge mensen van nu ‘snappen’. In een vormentaal en met toepassing van elementen die aan een echte tuin doen denken, passend bij deze tijd. Een tuin met weloverwogen gebruik van mooie en duurzame materialen, waar te zien is dat de noodzaak van o.a. waterberging (en opwekken van energie en andere noodzakelijke dingen in een kantelende wereld) en het toepassen van wilde planten; noodzakelijk voor het overleven van mensen en dieren, zeker hand in hand gaan met een mooie tuin.
Als mensen dit gezien hebben, stappen ze met heel andere ogen de poort door naar de rest van de Wilde Weelde Wereld. Waartoe ze uitgenodigd worden te struinen door een groot, inspirerend en energie gevend verhaal: de natuur die niet van weleer was, maar van hier en nu, mits we bij de tuininrichting een keuze maken om te tuinieren met de natuur mee!
Dat is de boodschap die de kleine tuin op de hoek van de prachtige Wilde Weelde Wereld gaat uitstralen. Een klein juweel, boordevol ideeën en vooral gecreëerd met grotendeels inheemse planten en verantwoorde en duurzame materialen, mooi vormgegeven in een ‘herkenbare’ tuin.
Augustus 2021
Marleen van Tilburg
